źródło: michaeljung - Fotolia.com
Pokwitanie, zwane także dojrzewaniem, to w przybliżeniu okres między 10. a 16. rokiem życia, kiedy uśpione do tej pory mechanizmy hormonalne warunkujące dojrzewanie uaktywniają się.
Nie ma ścisłych reguł, u niewielkiej części dzieci dojrzewanie rozpocznie się nieco wcześniej lub później, jest to akceptowalna norma.
Średni wiek, w którym występuje pierwsza miesiączka (mniej więcej w połowie całego okresu dojrzewania) u dziewczynek rasy białej w Europie to 12,8 roku.
Ważne! Dziewczynki z nadwagą i otyłe na ogół dojrzewają nieco wcześniej. Drobne, niskie, bardzo szczupłe mogą wchodzić w okres dojrzewania nieco później.
Najistotniejszymi elementami stylu życia wpływającymi na wzrost i dojrzewanie są dieta i aktywność fizyczna. Inne czynniki, jak dodatki do żywności, mogą również mieć znaczenie, ale jest ono mniej poznane. Epidemia otyłości wśród dzieci w niektórych krajach rozwiniętych istotnie wpływa na wcześniejsze dojrzewanie.
Na przestrzeni ostatnich stu lat zaobserwowano tendencję do obniżania się wieku, w którym występuje pierwsza miesiączka (menarche). Lepsze warunki socjoekonomiczne, poprawa odżywienia i ogólny lepszy stan zdrowia wiązane są z trwałą tendencją do obniżania się wieku rozpoczęcia pokwitania. Na początku poprzedniego stulecia średni wiek, w którym pojawiała się pierwsza miesiączka, wynosił 17 lat.
Przemiany hormonalne związane z rozpoczęciem dojrzewania przeważnie rozpoczynają się około dwóch lat przed pojawieniem się objawów fizykalnych.
Pierwszym symptomem świadczącym o rozpoczęciu dojrzewania jest pojawienie się owłosienia łonowego i pachowego. Wzrost owłosienia uzależniony jest od produkcji androgenów, hormonów, które powodują również zmianę zapachu ciała oraz trądzik.
Pierwsze objawy pokwitania u dziewczynek można zauważyć na ogół między 10. a 13. rokiem życia.Jednym z pierwszych symptomów jest przyspieszone wzrastanie.
Następnie zaczynają rosnąć piersi. W tym okresie powszechnie występuje tkliwość piersi oraz asymetria dotycząca ich wielkości. Z biegiem czasu dolegliwości ustępują, a wielkość piersi się wyrównuje.
Równocześnie pojawia się owłosienie łonowe i pod pachami oraz włosy na goleniach, chociaż u części dziewczynek owłosienie może się pojawić zanim zaczną rosnąć piersi. Początkowo są to pojedyncze, cienkie włoski.
Skok wzrostowy, czyli bardzo szybkie wzrastanie w ciągu kilku miesięcy, występuje mniej więcej na rok przed miesiączką. Po wystąpieniu miesiączki dziewczynki urosną już tylko jakieś 5, 6 centymetrów.
Na kilka, kilkanaście miesięcy przed rozpoczęciem miesiączkowania z pochwy wydobywa się jasna mleczna wydzielina, która powstaje ze złuszczonych komórek i śluzu. Ilość powstającej wydzieliny może być znaczna, co może być problemem dla dojrzewającej nastolatki.
Uwaga! Mama powinna uprzedzić dojrzewającą córkę o wystąpieniu takich objawów i poinformować, że to normalne u dojrzewającej dziewczynki. Należy poinformować dziewczynkę, że świadczy to tylko o prawidłowym procesie dojrzewania i że wkrótce pojawi się pierwsze krwawienie. Nierzadko nastolatki martwią się, że jest to objaw jakiejś choroby, albo nieprawidłowo dbają o higienę.
Dobry stan zdrowia i odpowiednie odżywianie w istotny sposób wpływają na moment rozpoczęcia dojrzewania. U młodych dziewcząt, które cierpią na anoreksję, uprawiają bardzo intensywnie sport, mają bardzo niską masę ciała i bardzo niski procent tkanki tłuszczowej (baletnice, lekkoatletki) występuje opóźnione dojrzewanie lub całkowity brak miesiączki. Aby wystąpiła miesiączka, konieczne jest osiągnięcie pewnej krytycznej masy ciała.
Jeśli miesiączka nie pojawi się do 16. roku życia, a do 14. roku życia nie pojawią się żadne symptomy dojrzewania (np. przyspieszone wzrastanie), warto zasięgnąć porady lekarza. Na początek wystarczy konsultacja z pediatrą. Jeśli uzna to za wskazane, skieruje do endokrynologa lub ginekologa. Natomiast, jeśli dziewczynka jest fizycznie w pełni dojrzała (piersi, owłosienie łonowe, kobieca sylwetka) i nie miesiączkuje, a w rodzinie były przypadki wrodzonych wad narządu rodnego lub dziewczynka skarży się na comiesięczne bóle brzucha, warto wcześniej skonsultować się z lekarzem.