Bariery naskórkowe – chronią i ograniczają przenikanie wody

Warstwa rogowa to zewnętrzna warstwa skóry, której zadaniem jest ochrona przed oddziaływaniem niekorzystnych bodźców zewnętrznych i nadmiernym parowaniem (ucieczką) wody z głębszych warstw skóry. Warstwę tę tworzą ściśle ułożone martwe komórki (kormeocyty), między którymi znajduje się spoiwo zwane cementem międzykomórkowym. Wypełnia ono przestrzenie między komórkami i powoduje, że warstwa rogowa bardzo trudno przepuszcza wodę. Za właściwości ochronne spoiwa odpowiadają substancje tłuszczowe (lipidy) m.in. ceramidy, sterole i wolne kwasy tłuszczowe oraz substancje higroskopijne wchodzące w skład naturalnego czynnika nawilżającego (NMF) m.in. aminokwasy, sole, kwas moczowy i mocznik.

Drugą istotną barierą ochronną jest płaszcz hydro-lipidowy, który powleka skórę z zewnątrz. Tworzą go składniki sebum (woski, sterole, kwasy tłuszczowe, skwalen) i potu (głównie woda, chlorek sodu, składniki mineralne, aminokwasy, mocznik, kwas moczowy). Ta wodno – oleista emulsja pełni bardzo ważną rolę; chroni skórę przed przenikaniem substancji drażniących, nadaje miękkość i elastyczność cerze oraz co ważne, zatrzymuje wilgoć zapobiegając nadmiernemu parowaniu wody ze skóry.

Czy balsamy nawilżające nawilżają skórę?

Wbrew panującym opiniom rola kremów i balsamów nawilżających nie polega na wprowadzaniu wody w skórę, a na hamowaniu jej ucieczki z głębokich warstw do otoczenia. Kosmetyk nawilżający nałożony na skórę nie wtłoczy w nią wody, gdyż ta w ciągu kilku minut po prostu z niej wyparuje. Udowodniono, że najskuteczniejszą formą nawilżania skóry jest wzmocnienie barier skórnych hamujących utratę wody, czyli warstwy rogowej i płaszcza hydro-lipidowego.

Jak powinien działać dobry kosmetyk nawilżający?

• tworzyć lekko wyczuwalny lipidowy film ochronny o właściwościach sebum i dobrym powinowactwie do naskórka. Powinien delikatnie natłuszczać skórę, ale nie zwiększać jej połysku;
• zawierać substancje higroskopijne zatrzymujące wodę w warstwie rogowej naskórka, jednak bez zwiększania jej lepkości;
• odbudowywać strukturę spoiwa międzykomórkowego poprzez dostarczanie substancji lipidowych i higroskopijnych wchodzących w jego skład;

Co powinien zawierać skuteczny balsam nawilżający?

Połączenie substancji rozpuszczalnych w tłuszczach (lipofilowych) oraz związków rozpuszczalnych w wodzie (hydrofilowych).

 

Gliceryna i inne alkohole wielowodorotlenowe (glikol propylenowy, glikole butylenowe oraz poliglikole). Substancje te świetnie wiążą wodę, powodując zmiękczenie, uelastycznienie i poprawę nawodnienia warstwy rogowej naskórka. Największe właściwości nawilżające posiada gliceryna, wówczas, gdy stosowana jest w stężeniu 3-25%.

Aminokwasy o identycznej lub podobnej strukturze do aminokwasów zawartych w naturalnym czynniku nawilżających (NMF). Ponieważ związki te mają ograniczoną zdolność do wnikania w warstwę rogową, często stosowane są w kosmetykach po „zamknięciu” w liposomach lub innych nośnikach. Dzięki temu swobodnie pokonują bariery naskórkowe i doskonale wiążą wodę.

Mocznik wykazuje właściwości nawilżające i keratolityczne (złuszczające), o czym decyduje jego stężenie w kosmetyku. W stężeniu poniżej 10% (najczęściej 2-5%) ułatwia wiązanie wody przez keratynę i zmiękcza naskórek. Stosowany w wyższych stężeniach działa złuszczająco.

Pomimo, iż chitozan działa powierzchniowo, czyli nie jest absorbowany przez naskórek, wywiera silne działanie ochronne i nawilżające – tworzy na powierzchni skory cienki, hydrofilowy film. Zwiększa zdolność skóry do wiązania wody przez dłuższy okres czasu, niż tylko bezpośrednio po aplikacji preparatu.
Kwas hialuronowy ma silne zdolności wiązania cząsteczek wody (1 cząsteczka tej substancji jest w stanie związać 200–500 cząsteczek wody). Zatrzymuje wilgoć w naskórku, ogranicza proces parowania wody, chroni skórę przed odwodnieniem, zmiękcza cerę, zapewniając jej jędrność i elastyczność. Ze względu na duży ciężar cząsteczkowy kwas hialuronowy nie przenika w głąb naskórka i pozostaje na jego powierzchni. Dlatego stosowany jest w kosmetykach w postaci formuły liposomowej lub częściowo zdepolimeryzowanych form.

Kolagen ma nadzwyczajne zdolności wiązania wody (około 20-40% wody obecnej w organizmie jest związana w skórze, przy czym aż 70% jest magazynowane przez to białko). Kosmetyki bogate w kolagen maja zdolność przenikania w głąb naskórka, szczególnie, gdy są umieszczane w liposomach.

Elastyna potrafi absorbować wodę i zatrzymywać ją w tkankach, zapewniając skórze sprężystość i elastyczność. Podobnie jak kolagen używana jest w kosmetykach, jako silny nawilżacz.
Keratyna tworzy barierę wodoodporną; nie dopuszcza do zbyt intensywnego wyparowywania wody przez naskórek, ani do nadmiernego jej pochłaniania z zewnątrz.

Ceramidy i wchodzące w ich skład niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) decydują o strukturze spoiwa międzykomórkowego. Dzięki nim spoiwo to posiada charakter ciekłokrystaliczny, co ma istotny wpływ na zachowanie wilgotności, miękkości i elastyczności skóry. Ceramidy są środkiem silnie nawilżającym (pomimo lipidowego charakteru), doskonale wnikają w naskórek, zwiększają szczelność warstwy rogowej, hamując utratę wody.

 

Woski (wosk pszczeli, carnauba, wosk z trzciny cukrowej, wosk ryżowy i lanolina) mają strukturę zbliżoną do sebum, wykazują działanie ochronne, uzupełniając niedobory w zewnętrznej powłoce lipidowej. Woski ciekłe (np. olej Jojoba) mają silnie właściwości zmiękczające i wygładzające. Ich obecność w kosmetykach gwarantuje powstanie na skórze delikatnego filmu ochronnego, który zapobiega nadmiernej utracie wody. Nie pozostawiają przy tym tłustej, lepkiej i błyszczącej warstwy.

Sterole są bardzo ważnymi składnikami kosmetyków nawilżających. Obecne są zarówno w sebum, jak i w lipidach spoiwa międzykomórkowego. Związki te (głównie cholesterol pochodzenia zwierzęcego i fitosterole pochodzenia roślinnego), doskonale wiążą wodę, wzmacniają strukturę warstwy rogowej, zapobiegając parowaniu wody.

Alfa- i beta-hydroksykwasy działają poprzez rozluźnienie połączeń między komórkami naskórka i przyspieszenie ich złuszczania (eksfoliację), szczególnie, gdy stosowane są w wyższych stężeniach. Niższe stężenia powodują zmiękczenie i uelastycznienie naskórka. Złuszczenie wierzchnich warstw pobudza podziały komórkowe, co z kolei daje szansę na odbudowę uszkodzonych struktur naskórka i tworzenie nowych związków lipidowych i nawilżających. Sole hydroksykwasów pozbawione są właściwości złuszczających, natomiast są silnie higroskopijne i działają nawilżająco.
Retinol (witamina A) odpowiada za prawidłowe podziały komórek w warstwie twórczej naskórka, w której powstają i różnicują się wszystkie komórki wchodzące w jego skład. Złuszczanie warstwy rogowej i pobudzenie cyklu odnowy, powoduje poprawę struktury warstwy rogowej i wzmocnienie właściwości ochronnych skóry. To z kolei sprawia, że większe ilości wody pozostają w skórze.